Notes za Kiswahili – Darasa la Tatu

Soma mada ya kwanza bila malipo, kisha endelea na mada zote kwenye app ya Click Online Academy

Kuhusu Notes za Kiswahili Darasa la Tatu

Karibu kwenye notes za Kiswahili kwa wanafunzi wa Darasa la Tatu nchini Tanzania. Notes hizi zinakusaidia kujifunza kuzungumza, kusikiliza, kusoma na kuandika Kiswahili kwa lugha rahisi, kwa mifano, maswali ya haraka na mazoezi ya mwisho wa mada.

Mada ya kwanza, Kuzungumza, ipo hapa chini bure. Mada nyingine tisa zinapatikana kwenye app ya Click Online Academy.

Mada Zote za Kiswahili Darasa la Tatu

  1. Mada ya 1KuzungumzaMazungumzo ya Sungura na Chui, ufahamu, msamiati, umoja na wingiSoma hapa chini · Bure
  2. Mada ya 2Kutumia Msamiati, Visawe na NominoManeno mapya, maneno yenye maana sawa na majina ya vitu, watu na mahaliEndelea kwenye app
  3. Mada ya 3Methali, Nahau na VitendawiliSemi za Kiswahili na maana zakeEndelea kwenye app
  4. Mada ya 4Alama za UandishiNukta, koma, alama ya kuuliza na alama ya mshangaoEndelea kwenye app
  5. Mada ya 5Kusikiliza MazungumzoKusikiliza kwa makini na kujibu maswaliEndelea kwenye app
  6. Mada ya 6Kutumia KamusiKutafuta maana ya maneno kwenye kamusiEndelea kwenye app
  7. Mada ya 7Kusoma kwa UfasahaKusoma kwa sauti na kwa mpangilio mzuriEndelea kwenye app
  8. Mada ya 8Ninaweza KuandikaKuandika sentensi na hadithi fupiEndelea kwenye app
  9. Mada ya 9Kuchambua MatiniKusoma matini na kujibu maswali kuhusu ulichosomaEndelea kwenye app
  10. Mada ya 10Kusimulia HadithiKusimulia hadithi kwa maneno yako mwenyeweEndelea kwenye app
Soma Bure

Mada ya 1: Kuzungumza

Kiswahili • Darasa la Tatu

1. Maneno Muhimu

Soma maana za maneno haya kabla ya kuanza.

🔑 Maana za Maneno

Kuzungumza
Kusema na mtu mwingine kwa maneno ili kuwasiliana naye. Tunazungumza ili kusalimia, kuuliza, kujibu na kushirikiana.
Mazungumzo
Maneno yanayosemwa kati ya watu wawili au zaidi. Kila mtu husema kwa zamu na kusikiliza mwenzake.
Mhusika
Mtu au mnyama anayezungumza katika mazungumzo au hadithi.
Kuigiza
Kuonyesha mazungumzo kwa sauti na vitendo, kana kwamba wewe ndiye mhusika.
Ufahamu
Kuelewa ulichosoma au ulichosikia. Tunajibu maswali ili kuonyesha kwamba tumeelewa.
Msamiati
Maneno ya lugha pamoja na maana zake.
Umoja
Neno linalomaanisha kitu kimoja. Mfano: kitabu.
Wingi
Neno linalomaanisha vitu zaidi ya kimoja. Mfano: vitabu.

2. Mazungumzo: Sungura na Chui

Soma mazungumzo haya, kisha yaigize na rafiki yako. Mmoja awe Sungura na mwingine awe Chui.

  • Sungura

    Habari za leo kaka?

  • Chui

    Nzuri!

  • Sungura

    Leo umekunywa maji?

  • Chui

    Hapana! Sijanywa.

  • Sungura

    Ooh! Itabidi nimuagize Pweza atuletee maji kutoka baharini. Leo bahari ni shwari.

  • Chui

    Hapana! Kuna binadamu anayeitwa Ng’wate anauza maji.

  • Sungura

    Inaonekana humpendi Pweza.

  • Chui

    Si kweli! Sina uadui na Pweza. Ila maji ya baharini si safi kwa kunywa.

  • Sungura

    Ninafikiri tuwaache wote. Tuagize maji kutoka kwa Kyando.

  • Chui

    Ninakubaliana na wewe. Maji anayouza Kyando ni safi sana.

  • Sungura

    Kweli! Itabidi tununue hayo.

  • Chui

    Sawa mdogo wangu.

💬 Jinsi ya kuzungumza vizuri:

  • Anza kwa kusalimia.
  • Sema kwa zamu. Usimkatize mwenzako.
  • Sema kwa sauti inayosikika na maneno yaliyo wazi.
  • Msikilize mwenzako kwa makini kabla ya kujibu.
  • Tumia maneno ya heshima kama “tafadhali” na “asante”.

3. Zoezi la Kwanza: Ufahamu

Jibu maswali kuhusu mazungumzo ya Sungura na Chui. Jaribu kujibu kabla ya kuona jibu.

✏️ Jibu Maswali

1. Sungura anamwitaje Chui?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: Anamwita “kaka”.

2. Chui anamwitaje Sungura?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: Anamwita “mdogo wangu”.

3. Chui atakunywa maji kutoka kwa nani? Kwa nini?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: Kutoka kwa Kyando, kwa sababu maji anayouza Kyando ni safi sana.

4. Kwa nini Chui anakataa kunywa maji kutoka baharini?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: Kwa sababu maji ya baharini si safi kwa kunywa.

5. Umefunzwa nini kutokana na mazungumzo haya?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: Tunapaswa kuchagua maji safi ya kunywa. Tunaweza kukubaliana tunapozungumza. Hatupaswi kumchukia mtu bila sababu.

4. Zoezi la Pili: Msamiati

Maneno haya yametumika kwenye mazungumzo. Jifunze maana zake na jinsi yanavyotumika kwenye sentensi.

Jedwali 1.1: Msamiati wa mazungumzo ya Sungura na Chui
NenoMaanaMfano wa sentensi
agizaKuomba mtu alete kitu au afanye jambo.Nitaagiza maji kutoka kwa Kyando.
pwezaMnyama wa baharini mwenye mikono minane.Pweza anaishi baharini.
shwariTulivu, bila mawimbi makali.Leo bahari ni shwari.
aduiMtu anayekuchukia au kukupinga.Sina adui na Pweza.
fikiriKuwaza jambo akilini.Ninafikiri tuagize maji kwa Kyando.
kubaliKukubaliana na jambo; kusema “ndiyo”.Ninakubaliana na wewe.

🖍️ Fanya Mwenyewe

Chagua maneno matatu kutoka kwenye jedwali. Tunga sentensi mbili kwa kila neno ulilochagua. Usinakili mifano iliyo kwenye jedwali.

Mfano: kubali

1. Bibi atakubali kutusimulia hadithi baada ya chakula cha jioni.

2. Mwalimu atakubali kwenda kuwasalimu wazazi wetu.

5. Zoezi la Tatu: Umoja na Wingi

Neno linapomaanisha kitu kimoja, tunasema liko katika umoja. Linapomaanisha vitu vingi, liko katika wingi. Mara nyingi mwanzo wa neno hubadilika. Baadhi ya maneno hubaki vilevile.

Jedwali 1.2: Mifano ya umoja na wingi
UmojaWingiMabadiliko
garimagarima- huongezwa mwanzoni
yaimayaima- huongezwa mwanzoni
jiwemaweji- hubadilika kuwa ma-
jichomachoji- hubadilika kuwa ma-
mtimitim- hubadilika kuwa mi-
mguumiguum- hubadilika kuwa mi-
kitabuvitabuki- hubadilika kuwa vi-
wembenyembew- hubadilika kuwa ny-
nyumbanyumbahubaki vilevile
simusimuhubaki vilevile

Umoja na wingi katika sentensi

Tunapobadilisha neno kuu kuwa wingi, maneno mengine kwenye sentensi hubadilika pia.

Mfano: Rangi hii ni nzuri. → Rangi hizi ni nzuri.

Penseli hii imevunjika. → Penseli hizi zimevunjika.

Mfuko huu ni mkubwa. → Mifuko hii ni mikubwa.

✏️ Maswali ya Haraka – Umoja na Wingi

1. Andika wingi wa: gari, mti, kitabu, jiwe, nyumba.

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: magari, miti, vitabu, mawe, nyumba.

2. Andika umoja wa: mayai, miguu, macho, vidole, mifuko.

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: yai, mguu, jicho, kidole, mfuko.

3. Badili sentensi iwe katika wingi: “Meza hii ni safi.”

Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: Meza hizi ni safi.

A. Vitu na mahali vinapopatikana

  1. Taja mahali vinapopatikana vitu hivi. Mfano: machungwa yanapatikana sokoni.
  2. Taja majina ya vitu hivyo katika umoja na wingi.
  3. Eleza matumizi ya vitu hivyo.

B. Vitu shuleni

Taja vitu vitano vinavyopatikana shuleni. Andika umoja na wingi wa kila kimoja, kisha eleza matumizi ya kitu kimoja.

Bofya kuona mfano wa jibuFicha jibu
Mfano: kitabu – vitabu; daftari – madaftari; dawati – madawati; kalamu – kalamu; ubao – mbao. Matumizi: kitabu hutumika kusomea.

C. Andika wingi wa maneno haya

(i) simu (ii) taa (iii) koti (iv) chupa (v) jembe (vi) sufuria (vii) wembe (viii) mfuko

Bofya kuona jibuFicha jibu
(i) simu (ii) taa (iii) makoti (iv) chupa (v) majembe (vi) sufuria (vii) nyembe (viii) mifuko

D. Andika umoja wa maneno haya

(i) mito (ii) mabegi (iii) maembe (iv) mabega (v) vidole (vi) mawe

Bofya kuona jibuFicha jibu
(i) mto (ii) begi (iii) embe (iv) bega (v) kidole (vi) jiwe

E. Badili sentensi ziwe katika wingi

(i) Mfuko huu ni mkubwa. (ii) Meza hii ni safi. (iii) Nyumba hii ni nzuri. (iv) Kitabu hiki ni kidogo. (v) Jiwe hili ni kubwa.

Bofya kuona jibuFicha jibu
(i) Mifuko hii ni mikubwa.
(ii) Meza hizi ni safi.
(iii) Nyumba hizi ni nzuri.
(iv) Vitabu hivi ni vidogo.
(v) Mawe haya ni makubwa.

F. Badili sentensi ziwe katika umoja

Mfano: Furaha amepewa zawadi ya madaftari. → Furaha amepewa zawadi ya daftari.

Walimu wanafundisha vizuri. → Mwalimu anafundisha vizuri.

(i) Miti mirefu imeanguka. (ii) Baba amenunua magari mawili. (iii) Wanafunzi wamepanda maua mazuri. (iv) Madarasa yetu yana madirisha makubwa. (v) Taa za shule yetu zinawaka vizuri.

Bofya kuona jibuFicha jibu
(i) Mti mrefu umeanguka.
(ii) Baba amenunua gari moja.
(iii) Mwanafunzi amepanda ua zuri.
(iv) Darasa letu lina dirisha kubwa.
(v) Taa ya shule yetu inawaka vizuri.

6. Zoezi la Nne: Utungaji

✍️ Andika Hadithi

  1. Andika hadithi fupi yenye maneno hamsini (50) kuhusu mnyama twiga.
  2. Soma kwa sauti hadithi uliyoandika.
  3. Eleza hadithi yako inatufundisha nini.

Kumbuka: Hadithi nzuri ina mwanzo, kati na mwisho. Anza kwa kumtambulisha twiga, eleza kilichotokea, kisha malizia kwa funzo.

Kazi ya Kufanya Nyumbani

Sikiliza hadithi za watoto kwa msaada wa mzazi, mlezi au mwalimu, kupitia redio, vitabu au vyanzo vya TEHAMA. Kisha isimulie hadithi hiyo kwa maneno yako mwenyewe.

7. Muhtasari wa Mada

  • Kuzungumza ni kusema na mtu mwingine kwa maneno ili kuwasiliana naye.
  • Katika mazungumzo, kila mtu husema kwa zamu na husikiliza mwenzake.
  • Ufahamu ni kuelewa ulichosoma au ulichosikia.
  • Msamiati ni maneno ya lugha pamoja na maana zake.
  • Umoja ni kitu kimoja, wingi ni vitu vingi. Mwanzo wa neno mara nyingi hubadilika.

8. Maswali ya Mwisho wa Mada

Jaribu kujibu kila swali kabla ya kuona jibu.

Sehemu A: Chagua jibu sahihi

1. Sungura anamwita Chui ______.

  • A. mdogo
  • B. kaka
  • C. baba
  • D. rafiki
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. kaka

2. Chui anamwita Sungura ______.

  • A. kaka
  • B. mdogo wangu
  • C. pweza
  • D. Kyando
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. mdogo wangu

3. Chui anakataa maji ya baharini kwa sababu ______.

  • A. ni ghali
  • B. si safi kwa kunywa
  • C. hayapatikani
  • D. ni mengi sana
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. si safi kwa kunywa

4. Maji anayouza Kyando ni ______.

  • A. chafu
  • B. safi sana
  • C. ya baharini
  • D. ya moto
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. safi sana

5. Wingi wa neno “gari” ni ______.

  • A. magari
  • B. gari
  • C. vigari
  • D. migari
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: A. magari

6. Umoja wa neno “mayai” ni ______.

  • A. mayai
  • B. yai
  • C. kiyai
  • D. mwai
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. yai

7. Wingi wa “Mfuko huu ni mkubwa” ni ______.

  • A. Mfuko hizi ni mkubwa.
  • B. Mifuko hii ni mikubwa.
  • C. Mfuko huu ni mikubwa.
  • D. Mifuko huu ni mkubwa.
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. Mifuko hii ni mikubwa.

8. Neno “shwari” linamaanisha ______.

  • A. dhoruba
  • B. tulivu, bila mawimbi makali
  • C. uchafu
  • D. kiu
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. tulivu, bila mawimbi makali

9. Neno “agiza” linamaanisha ______.

  • A. kuomba mtu alete kitu
  • B. kukataa
  • C. kukimbia
  • D. kulala
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: A. kuomba mtu alete kitu

10. Mazungumzo ya Sungura na Chui yanatufundisha ______.

  • A. kunywa maji yasiyo safi
  • B. kuchagua maji safi na kukubaliana
  • C. kumchukia Pweza
  • D. kuishi baharini
Bofya kuona jibuFicha jibu
Jibu: B. kuchagua maji safi na kukubaliana

Sehemu B: Maswali ya majibu mafupi

11. Sungura anamwitaje Chui? Chui anamwitaje Sungura?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Sungura anamwita Chui “kaka”. Chui anamwita Sungura “mdogo wangu”.

12. Chui atakunywa maji kutoka kwa nani? Kwa nini?

Bofya kuona jibuFicha jibu
Kutoka kwa Kyando, kwa sababu maji anayouza Kyando ni safi sana.

13. Andika wingi wa maneno haya: gari, mti, chupa, nyumba, jembe.

Bofya kuona jibuFicha jibu
magari, miti, chupa, nyumba, majembe.

14. Andika umoja wa maneno haya: mayai, mito, mifuko, miguu, macho.

Bofya kuona jibuFicha jibu
yai, mto, mfuko, mguu, jicho.

15. Badili kuwa wingi: “Kitabu hiki ni kidogo.”

Bofya kuona jibuFicha jibu
Vitabu hivi ni vidogo.

16. Badili kuwa umoja: “Wanafunzi wamepanda maua mazuri.”

Bofya kuona jibuFicha jibu
Mwanafunzi amepanda ua zuri.

17. Tunga sentensi moja kwa kutumia neno “kubali”.

Bofya kuona mfano wa jibuFicha jibu
Mfano: Mama alikubali tucheze nje baada ya kazi za shule.

Uko tayari kwa Mada ya 2: Kutumia Msamiati, Visawe na Nomino?

Endelea na Kiswahili Darasa la Tatu kwenye app ya Click Online Academy, ukiwa na mada zote kumi mfukoni mwako.

Bofya hapa kuendelea kujifunza kwenye app yetu

Rudi kwenye masomo yote ya Darasa la Tatu